السيد محمود الهاشمي الشاهرودي

51

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)

اخذ آن در مدلول تصورى ، در موضوع حكم ( مدلول تصديقي جدى ) نيز اخذ شده است ؛ زيرا عدم اخذ عدالت به عنوان قيد موضوع وجوب اكرام از سوى مولا بدين معنا خواهد بود كه وى به دلالت تصورى كلام ، چيزى ( قيدى ) را بيان كرده كه داخل در مراد جدّى أو نيست واين خلاف ظهور عرفى سياقى كلام مىباشد كه مفاد آن اين است كه هر آنچه در مرحله مدلول تصورى كلام بيان مىشود ، در مراد جدّى آن نيز داخل است . با اين ظهور ، قاعدهء احترازية القيود اثبات مىشود ؛ با اين مفاد كه هر قيدى در مدلول تصورى كلام اخذ مىشود ، به حكم ظهور عرفى سياقى ، أصل در آن ، اين است كه آن قيد در مراد جدّى نيز دخيل باشد . بنابر اين ، اگر مولا بگويد : « أكرم الانسان الفقير » ، « فقير » قيد در مراد جدّى مولا است ؛ يعنى دخيل در موضوع وجوب اكرام است . نتيجهء آن ، عدم وجوب اكرام در صورت فقير نبودن مىباشد ؛ ليكن اين معنا ، وجوب اكرام به اعتباري ديگر را نفى نمىكند ، مانند وجود وجوبي دوم ، مختص به انسان عالم كه با انتفاى فقر وثبوت علم براي وى ، اكرام أو به وجوب دوم واجب مىباشد . بنابر اين ، قاعدهء احترازيت قيود اثبات مىكند كه شخص حكمي كه مدلول تصديقي جدّى كلام مشتمل بر قيد ، آن را شكل مىدهد ، شامل فرد فاقد آن قيد نمىشود ؛ ليكن وجود حكمي ديگر از سنخ آن حكم را كه به اعتباري ديگر شامل ذات همان موضوع مىگردد ، نفى نمىكند . 1 تفاوت قاعدهء ياد شده با مفهوم ، به اصطلاح اصوليان در همين نكته است ؛ چه اينكه در مفهوم ، با انتفاى بعض قيود اخذ شده در مدلول مطابقي [ منطوق ] ، طبيعىِ حكم ( سنخ ونوع حكم با همهء افراد آن ) منتفى مىشود ؛ در حالي كه طبق مفاد قاعدهء احترازية القيود ، با انتفاى قيد ، شخص حكم منتفى مىگردد ونه نوع وسنخ آن . 2 قاعدهء احترام عمل مسلمان - - ) قاعدهء احترام مال مسلمان

--> ( 1 ) . دروس في علم الأصول 1 / 418 - 419 ( 2 ) . 433 - 434 ؛ تعاليق مبسوطة 9 / 126 .